Verantwoordelijk voelen of verantwoordelijk zijn?

0

Het blijft me boeien. Professionals coachen die werkzaam zijn in de zorg. Vaak zijn het mensen die al langer in het vak zitten dan ikzelf. Mensen met meer kennis en ervaring. En in sommige opzichten ook persoonlijke eigenschappen bezitten die ik benijd; zorgvuldig, attent en uitermate vriendelijk. Niet dat ik deze kwaliteiten niet bezit maar met name zorgvuldigheid en attent zijn is mij niet van nature gegeven. Ook al ben ik er alert op.

Neem Mascha. Een psycholoog met een grote staat van dienst. Ze vertelt met liefde over haar vak en met name over haar expertise; niet-aangeboren hersenletsel bij kinderen en volwassenen. Daarnaast heeft ze ook een ontzettend vriendelijk voorkomen, klinkt weloverwogen en is zich bewust van haar basishouding als psycholoog.  Ik hang aan haar lippen en heb openlijk bewondering voor de manier waarop ze erover vertelt. Ik ben nieuwsgierig ook. Weet eigenlijk niet zoveel over deze doelgroep.

In haar verhaal herken ik wel mijn eigen enthousiasme. Het is duidelijk; Mascha en ik houden op dezelfde manier van ons vak. En toch komt ze naar mij toe. Hoe dat toch?

Nadat ik met veel interesse naar haar heb geluisterd, begin ik met vragen stellen. Wat kan ik voor haar betekenen? Wat heeft ze zelf al aan reflecties en eventuele interventies gedaan? Wat maakt dat ze juist nu denkt aan coaching?

Het blijft even stil. De energie waarmee ze eerder over haar vak vertelt, lijkt weg te vloeien. Opeens zie ik de vermoeidheid in haar lichaamshouding. In haar oogopslag. En dan vertelt ze de andere kant van de medaille. Een kant die ik zo goed ken uit vele verhalen. En ja, ook uit mijn eigen ervaringen. Een (te) hoge werkdruk en te weinig kaders. Van (te) grote verantwoordelijkheid nemen tot slecht naar de signalen van je lijf luisteren. Een hele lange tijd geleden zat ik in zo’n schuitje. Doorgaan tot het tandvlees bloedt. En geloven dat het werk maar op 1 manier gedaan kan worden; namelijk op de beste manier. Als we het doen, doen we het goed. Of het nu tijd, energie of ons welzijn kost. Dat doet er niet toe. Ik chargeer.

Mascha is moe. Ontzettend moe. En haar moeheid interfereert steeds vaker met haar basisprincipes als psycholoog. En voor alles wat aangedragen wordt om even voor zichzelf te kiezen, heeft ze een ‘excuus’ die haar geloof over goed professional zijn, onderstreept. Zo werkt dat: je onderstreept vooral situaties op een manier dat ze passen bij je overtuigingen. Ik kan het haar niet kwalijk nemen. Wie ben ik?! Ik deed precies hetzelfde. Maar eerlijk is eerlijk. Mascha heeft wel degelijk goede redenen om bij me aan te kloppen voor coaching. Het is of aan de slag gaan met zichzelf, of eindigen op de bank met een burnout.

Uit het genogram komt naar voren dat Mascha in haar gezin van herkomst de rol had van de ‘verbinder’. Als er conflicten waren, zette zij zichzelf in om de vrede te herstellen. Zij zorgde er onbewust voor dat de boel bij elkaar gehouden werd. Dat iedereen met elkaar in contact bleef, ook als het ten koste ging van haarzelf. Wie zorgde er voor haar?

De parallel met haar werk was en is, dat Mascha teveel verantwoordelijkheid neemt. Meer dan wenselijk is en goed voor haar maar ook voor haar omgeving. Het is een wetmatigheid; hoe meer jij doet, des te minder doet de ander. Met alle gevolgen van dien. Het brengt onduidelijkheid over wie waarvoor gevraagd kan worden, wat rollen en posities zijn. Het doet (hierarchische) grenzen vertroebelen en er ontstaan patronen die systemen uit balans brengen. Zo ook in het grotere geheel van Mascha’s werk. Als we aan de slag gaan met casuïstiek wordt al snel duidelijk hoezeer de patronen uit haar jeugd, ook haar huidige werk beïnvloeden:

Mascha voelt zich verantwoordelijk voor een cliënt die door de meesten van haar afdeling als lastig wordt gezien. Het patroon dat zichtbaar is – en ook door haarzelf wordt onderkend – is dat des te meer andere professionals zich niet willen ‘branden’ aan situaties met deze cliënt, hoe harder Mascha gaat werken. We ontrafelen beetje bij beetje alle disfunctionele gedragingen (en bijbehorende patronen) van de verschillende professionals. En wat blijkt: iedereen schuift zijn/haar verantwoordelijkheid, subtiel en onbewust weliswaar, af en leggen het bij mijn coachee neer. En zij laat het gebeuren. Het welzijn van de cliënt staat tenslotte centraal. De teammanager vraagt haar de boel een in de gaten te houden en in te grijpen waar wenselijk, de begeleiders komen bij haar als ze het niet meer weten en de psycholoog die werkelijk eindverantwoordelijk is, is in geen velden of wegen te bekennen. Kennelijk heeft iedereen van haar geaccepteerd dat ze op haar niet hoeven rekenen. Of men ergert zich eraan maar spreekt het niet uit. Wie zal het zeggen?! Als we het hele systeem doornemen en ik teken tegelijkertijd de driehoeken, de organisatietekening en trek alle relatielijnen door, hoor ik Mascha vermoeid zuchten. Inderdaad. Daar staat zij in het midden; de spin in het web. Alle lijnen zijn met haar verbonden en zijn de grenzen volledig vervaagd. Ze had geen idee. Was in de veronderstelling dat ze deed wat ze kon. En daar zit de crux. Doen wat je kunt betekent ook grenzen aangeven, afstemmen op verantwoordelijkheid, elkaar daarop mogen aanspreken en een manager die de grote lijnen bewaakt en ervoor zorgt dat iedereen de juiste rol en verantwoordelijkheid draagt. En daarop aansturen. Nee, ik leg het natuurlijk niet bij de manager neer. Professionals hebben eigen verantwoordelijkheid. Er is echter 1 kapitein nodig die het grotere geheel overziet. Alleen in dit geval haalt de kapitein z’n officier naar de stuurhut en geeft haar het roer. En in een ‘automatisme’ neemt Mascha deze aan.

Veel mensen in de zorg zijn overbelast. Klagen over een te hoge werkdruk. Een werkdruk waar ze niet zelden invloed op kunnen uitoefenen. Het is niet zo dat ze overgeleverd zijn. Wat wel nodig is, is het zien. En de meesten zijn zo begaan met hun werk – en zitten er ook zo bovenop – dat het figuurlijk blind maakt. En het eerste wat we dan niet meer zien, zijn relationele patronen. Hoe machtelozer we ons voelen, des te meer we nadruk leggen op de inhoud. Maar we hebben juist die relatie nodig om de inhoud vorm te geven. Want hoe zou het zijn als we zodanig met onze collegae communiceren dat we allemaal weer doen waarvoor we aangenomen zijn? Wat als we elkaar mogen aanspreken op aspecten in het werk die we laten liggen, of (bewust en onbewust) afschuiven? Wat als er zoveel openheid is een team dat men elkaar steunt zonder dat het de een of de ander teveel energie kost. Wat als elkaar feedback geven leidraad is van een lerende organisatie? Ik vermoed dat we daar allemaal van profiteren; de cliënten, hun systemen, de mensen op de werkvloer en uiteindelijk de organisatie in z’n geheel. Een win-win. Wij als professionals leven voor en we leren er allemaal van.

Deel via:

Over de auteur

Barbara Veldt

Trainer en Coach: Organisatie coaching; Team coaching; Loopbaan coaching; Executive coaching 06 16 01 81 38

Reageer

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.